O Baixo Miño, Terra de

05-12-2017

AS XURISDICIÓNS DA TERRA DE O BAIXO MIÑO:

Imos analizar aquí a Terra do Baixo Miño durante o Antigo Réximen (siglos XVI-XVIII). Por razóns prácticas temos seleccionado o territorio tal como se contempla na comarca moderna oficial (concellos de Oia, Tomiño, Tui, O Rosal e A Guarda). O motivo é que se representamos individualmente as xurisdiccións, ou en circunscripciós máis pequenas, resultarían moito máis difíciles de comprender dado o seu elevado número e a irregularidade e dispersión do seu territorio:

BaixoMiño

A terra do Baixo Miño estaba situada no extremo sur-occidental da rexión galega e pertenecía durante o Antiguo Réximen á antigua provincia de Tuy. Comprendía 8  xurisdicións e catro cotos redondos, que sumaban en conxunto una superficie de 319 Km2. As xurisdiccións de Oya, Guardia e Tuy eran as máis extensas por superar os 50 Km2. (5.000 Has.) de extensión, mentras que os cotos de Amorín, Forcadela e Currás non superaban as 600 Has.:

XURISDICCIÓN SUP. KM2
OYA 82
GUARDIA 57
TUI 49
TOMIÑO 27
TEBRA 25
BARRANTES 25
PESEGUEIRO 18
SOBRADA 14
GOYAN 11
AMORIN 6
FORCADELA 3
CURRAS 2
TOTAL 319
BaixoMiño_jur_diss
As xurisdiccións da Terra de O Baixo Miño no Antiguo Réximen.

OS DOMINIOS SEÑORIALES DA TERRA DE O BAIXO MIÑO:

A máis grande parte dos dominios señoriales da Terra do Baixo Miño correspondía ó clero secular, que ocupaba o 42% do seu territorio, seguido a por o clero regular co 26%, a xurisdicción dos propios veciños co 21% e finalizaba ca fidalguía co 11%:

DOMINIO NUM.FELIG. SUP.KM2 %
CLERO SECULAR 20 133 42
CLERO REGULAR 6 82 26
SUS VECINOS 9 68 21
HIDALGUIA 5 36 11
TOTAL 40 319 100

Os maiores posuidores eran o obispo de Tuy, que co 41% do territorio. Seguíalle o mosteiro de Oya co 26%, e os propios veciños co 21%. Pechando a lista estaban dous representantes da fidalguía e o cabildo de Tuy:

SEÑORÍO NUM.FELIG. SUP.KM2 %
OBISPO DE TUY 19 130 41
MONASTERIO DE OYA 6 82 26
SUS VECINOS 9 68 21
DON ANTONIO BERMUDEZ 4 25 8
DON ANTONIO CORREA 1 11 3
CABILDO DE TUY 1 3 1
TOTALES 40 319 100

Por estamentos, xa dixemos que aparece en primeiro lugar o CLERO SECULAR gracias principalmente á presencia do obispo de Tuy, que exercía a sua autoridade sobre 19 feligresías das xurisdicciós de Guardia (aiquí compartida co cabildo), Pesegueiro (actual concello de Tui) e Tuy, ademáis do coto de Amorín (concello de Tomiño). O cabildo de Tuy posuía 300 Has. no coto e feligresía de Forcadela (ubicado tamén no actual concello de Tomiño), e compartía co obispo o señorío da xurisdicción de Guardia (actuales concellos de A Guarda e O Rosal).

BaixoMiño_sen_diss
Os dominios señoriales da Terra de O Baixo Miño durante o Antiguo Réximen.

O CLERO REGULAR tiña como único representante ó mosteiro de Oya, que exercía a sua xurisdicción únicamente en seis feligresías da xurisdicción do entorno do mosteiro, onde posuía unhas 8.200 Has. de territorio.

SUS VECINOS exercían o seu propio dominio sobre 6.800 Has. das xurisdiccións de Barrantes (entre os actuais concellos de Tomiño e A Guarda), Sobrada (Tomiño) coto de Currás (Tomiño) e a propia xurisdicción de Tomiño, ainda que niste último caso compartida con Doña María Bazán e a encomienda de Beade.

A FIDALGUIA exercía o seu dominio sobre 3.600 Has. e estaba representada por Don Antonio Bermudez, señor de catro feligresías da xurisdicción de Tebra (actual concello de Tomiño), onde posuía 2.500 Has., e por Don Antonio Correa, dono do coto de Goyán (tamén en Tomiño), de 1.100 Has. de extensión.

FONTES:

  • Os datos sobre as xurisdicciós e señoríos de todo o territorio galego foron elaborados por min utilizando ferramentas de gestión informática  e de información geográfica (GIS) a partir do Censo de Floridablanca. Ainda que según Pegerto Saavedra (Discurso de ingreso na Real Academia Galega) os datos de Floridablanca simplifican a realidade, e cita como exemplo a “Descripción” de Miguel Bañuelos, que cifra o número de xurisdicciós para toda Galicia en 664, frente ás 509 de Floridablanca (según Saavedra esto é debido a que en algúns casos había unha titularidade compartida), iso non significa que o Censo de Floridablanca non tratara con rigor os seus datos, antes ben, sin a sua aportación non teríamos una idea tan crara da composición e distribución das xurisdicciós no Antigo Réximen.
  • Como base para elaborar os mapas adxuntos utilizamos os datos do Censo de Floridablanca do ano 1785 España dividida en provincias e intendencias, y subdividida en partidos.
  • Para aclarar algunhas dudas utilizamos as Respostas Xenerales do Catrastro de Ensenada e o Diccionario de Miñano.
  • Para o país galego temos a obra de Francisco Javier Río Barja Cartografía Xurisdiccional Galicia, siglo XVIII.- Consello de Cultura Galega.
  • Para aclarar algunha duda sobre a configuración de algunha xurisdicción concreta, puden consultar o orixinal da obra de Miguel BAÑUELOS: “Descripción quasi chorografica de la población que contienen las siete provincias de Galicia.”.- Real Academia de la Historia, 1785.- Madrid.
  • Para a provincia de Ourense resultou impresdindible a obra de Olga Gallego Domínguez El catastro del marqués de la Ensenada en la provincia de Orense.- 1985.
  • Como obra de consulta necesaria para comprender a estructura da propiedade no Antiguo Réximan, en especial para a terra de Chantada, utilizóuse a obra de Ramón Villares La propiedad de la tierra en Galicia, 1500-1936.- Siglo veintiuno editores.- Madrid, 1982.
Anuncios
A %d blogueros les gusta esto: