Mariña Occidental, A

15-11-2017

AS XURISDICIÓNS DA TERRA DA MARIÑA OCCIDENTAL:

Imos analizar aquí a Terra da Mariña Occidental durante o Antigo Réximen (siglox XVI-XVIII). Por razóns de operatividade seleccionamos o territorio tal como se contempla na comarca moderna oficial (concellos de O Vicedo, Viveiro, Xove, Cervo e Ourol), xa que representar directamente as xurisdiccións é moi complicado dada a irregularidade e dispersión do seu territorio. Trátase polo tanto de analizar a parte occidental da antigua provincia de Mondoñedo, que non a misma provincia, que no seu conxunto xa foi obxecto de estudo noutra parte desta Web (ver provincia de Mondoñedo):

MarinaOcc

A Mariña Occidental comprendía 6 xurisdicións e un coto redondo (Landove) , e ocupaba unha superficie total de  494 Km2., sendo a xurisdiccion de maior extensió a de Vivero, que tiña unha superficie de 290 Km2. (29.000 Has.), e as menores as de Suegos e o mismo coto de Lndrove que non pasaban das 500 Has.:

XURISDICCIÓN SUP. KM2
VIVERO 290
SAN CIPRIAN 77
PORTOCELO 49
GALDO 48
GERDIZ 20
SUEGOS 5
LANDOBE 5
TOTAL 494
MarinaOcc_jur_diss
Mapa das xurisdicciós da Mariña Occidental no Antiguo Réximen.

OS DOMINIOS SEÑORIALES DA MARIÑA OCCIDENTAL:

A Mariña Occidental, o contrario que ocurría no resto de Galicia, era terra de realengo, xa que en torno ó 56% do territorio era de dominio señorial de Su Majestad. Seguíalle o clero secular, coa presencia tan extendida naquela zona do señorío do Obispo de Mondoñedo, mentras que o resto do territorio estaba dominado por a nobleza titulada e por as terras da fidalguía:

DOMINIO NUM.FELIG. SUP.KM2 %
REALENGO 21 277 56
CLERO SECULAR 12 126 26
NOBLEZA TITULADA 5 61 12
HIDALGUIA 3 30 6
TOTAL 41 494 100

Na lista de maiores posuidores figuraban en primeiro lugar Su Majestad, que exercía o seu dominio sobre 277 Km2.(27.700 Has.), seguido por o propio obispo de Mondoñedo con 126 Km2. (12.600 Has.), o marqués de Alcañizas, Don Pedro e Don Manuel de Cora e Don Joaquín Velarde, xa con dominios sensiblemente menores:

SEÑORÍO NUM.FELIG. SUP.KM2
SU MAJESTAD 21 277
OBISPO DE MONDOÑEDO 12 126
MARQUES DE ALCAÑIZAS 5 61
DON PEDRO DE CORA 1 20
DON MANUEL DE CORA 1 5
DON JOAQUIN VELARDE 1 5
TOTALES 41 494
MarinaOcc_sen_diss
Mapa cos dominios señoriales na Mariña Occidental.

Por estamentos, xa señalamos que o SU MAJESTAD controlaba o 56% das terras de realengo da Mariña Occidental, con 277 Km2. de superficie e 21 feligresías, todas elas comprendidas na xurisdicción de Vivero pero que, dada a sua amplitude abarcaba o territorio dos actuales concellos de Viveiro, O Vicedo, Ourol e Xove.

O CLERO SECULAR controlaba o 26% do territorio, con 126 Km2. de extensión e 12 feligresías. O seu único representante era o obispo de Mondoñedo, que exercía como señor das xurisdicciós de San Ciprián (actual concello de Cervo) e Portocelo (actual concello de Xove).

O único representante nesta comarca da NOBLEZA TITULADA era o marqués de Alcañizas, dono do 12% do territorio, con unha superficie de 61 Km2., con 5 feligresias nas xurisdicciós de Galdo (actuales concellos de O Vicedo e Viveiro) e unha na xurisdicción de Vivero (San Pedro de Xuances).

A FIDALGUÍA tiña o 6% da superficie restante, con dominio sobre 3.000 Has, sendo repretantada por Don Manuel de Cora na xurisdicción e feligresía de Suegos (actual concello de O Vicedo), por Don Pedro de Cora na xurisdicción de Gerdiz (concello de Ourol), e por Don Joaquín Velarde no coto de Landrobe (Viveiro).

FONTES:

  • Os datos sobre as xurisdicciós e señoríos de todo o territorio galego foron elaborados por min utilizando ferramentas de gestión informática  e de información geográfica (GIS) a partir do Censo de Floridablanca. Ainda que según Pegerto Saavedra (Discurso de ingreso na Real Academia Galega) os datos de Floridablanca simplifican a realidade, e cita como exemplo a “Descripción” de Miguel Bañuelos, que cifra o número de xurisdicciós para toda Galicia en 664, frente ás 509 de Floridablanca (según Saavedra esto é debido a que en algúns casos había unha titularidade compartida), iso non significa que o Censo de Floridablanca non tratara con rigor os seus datos, antes ben, sin a sua aportación non teríamos una idea tan crara da composición e distribución das xurisdicciós no Antigo Réximen.
  • Como base para elaborar os mapas adxuntos utilizamos os datos do Censo de Floridablanca do ano 1785 España dividida en provincias e intendencias, y subdividida en partidos.
  • Para aclarar algunhas dudas utilizamos as Respostas Xenerales do Catrastro de Ensenada e o Diccionario de Miñano.
  • Para o país galego temos a obra de Francisco Javier Río Barja Cartografía Xurisdiccional Galicia, siglo XVIII.- Consello de Cultura Galega.
  • Para aclarar algunha duda sobre a configuración de algunha xurisdicción concreta, puden consultar o orixinal da obra de Miguel BAÑUELOS: “Descripción quasi chorografica de la población que contienen las siete provincias de Galicia.”.- Real Academia de la Historia, 1785.- Madrid.
  • Para a provincia de Ourense resultou impresdindible a obra de Olga Gallego Domínguez El catastro del marqués de la Ensenada en la provincia de Orense.- 1985.
  • Como obra de consulta necesaria para comprender a estructura da propiedade no Antiguo Réximan, en especial para a terra de Chantada, utilizóuse a obra de Ramón Villares La propiedad de la tierra en Galicia, 1500-1936.- Siglo veintiuno editores.- Madrid, 1982.
Anuncios
A %d blogueros les gusta esto: