Eume, Terras do

19-11-2017

AS XURISDICIÓNS DA TERRA DO EUME:

Imos analizar aquí a Terra do Eume durante o Antigo Réxime (siglos XVI-XVIII). Por razóns de operatividade seleccionamos o territorio tal como se contempla na comarca moderna oficial (concellos de Pontedeume, Cabanas, A Capela, Monfero e As Pontes de García Rodríguez), xa que representar directamente as xurisdiccións resultaría moi complicado e difícil de comprender dada a irregularidade e dispersión do seu territorio.

Eume

A Terra do Eume pertenecía á antigua provincia de Betanzos, e comprendía 5  xurisdicións e un coto redondo, que sumaban en conxunto una superficie de 543 Km2. As xurisdiccións de Caabeiro, Puentes de García Rodríguez e Monfero pasaban das 10.000 Has. de extensión, mentras que as de “Callobre y Vilacha”, así como o coto de Regüela non chegaban ás 1.000:

XURISDICCIÓN SUP. KM2
CAABEIRO 182
PUENTES GARCIA RODRIGUEZ 164
MONFERO 143
PUENTEDEUME 42
CALLOBRE Y VILACHA 9
REGÜELA 3
TOTAL 543
Eume_jur_diss
As xurisdiccións da Terra do Eume no Antiguo Réximen.

OS DOMINIOS SEÑORIALES DA TERRA DO EUME:

Os dominios señoriales da Terra do Eume estaban bastante ben equilibrados, xa que a nobleza titulada ocupaba o 38% da sua superficie, seguido moi de cerca por as terras de realengo co 34% e o clero regular co 27%. Xa muy alexada encontrábase a Fidalguía, que sólo exercía o seu dominio sobre o 2% do territorio:

DOMINIO NUM.FELIG. SUP.KM2 %
NOBLEZA TITULADA 18 206 38
REALENGO 15 182 34
CLERO REGULAR 5 146 27
HIDALGUIA 1 9 2
TOTAL 39 543 100

Na nómina dos máis grandes posuidores figuraban en primeiro lugar o conde de Lemos que dispoñía do 38% do territorio, con dominio sobre 206 Km2., seguido por Su Majestad (34%) e o mosteiro de Monfero (26%). No último lugar estaban Don Esteban Tenreiro e o mosteiro de Lorenzana:

SEÑORÍO NUM.FELIG. SUP.KM2 %
CONDE DE LEMOS 18 206 38
SU MAJESTAD 15 182 34
MONASTERIO MONFERO 4 143 26
DON JUSTO G.TENRREIRO 1 9 2
MONASTERIO LORENZANA 1 3 1
TOTALES 39 543 100
Eume_sen_diss
Os dominios señoriales na Terra do Eume durante o Antiguo Réximen.

Por estamentos, xa señalamos que a NOBLEZA TITULADA controlaban o 38% do territorio, e exercía o seo control sobre 206 Km2. e 18 feligresías, sendo o único representante o conde de Lemos, señor das xurisdiccións de Puentedeume e Puentes de García Rodríguez.

O REALENGO controlaba o 34% do territorio, con 182 Km2. de superficie e 15 feligresías, todas elas dentro da xurisdicción de Caabeiro (actuales concellos de As Pontes de García Rodríguez, Cabanas, A Capela e Monfero).

O CLERO REGULAR exercía o seu dominio sobre o 27% do territorio, con 146 Km2. e 5 feligresías, sendo o seu mais grande representante o mosteiro de Monfero, dono da xurisdicción do mismo nome, seguido por o mosteiro de Lorenzana, señor do coto de Regüela (actual concello de Cabanas).

A FIDALGUÍA disponía sólo do 2% do territorio, con 900 Has. de superficie na xurisdicción de “Callobre y Vilacha” (actual concello de Monfero), a cargo de Don Justo Gabriel Tenreiro.

FONTES:

  • Os datos sobre as xurisdicciós e señoríos de todo o territorio galego foron elaborados por min utilizando ferramentas de gestión informática  e de información geográfica (GIS) a partir do Censo de Floridablanca. Ainda que según Pegerto Saavedra (Discurso de ingreso na Real Academia Galega) os datos de Floridablanca simplifican a realidade, e cita como exemplo a “Descripción” de Miguel Bañuelos, que cifra o número de xurisdicciós para toda Galicia en 664, frente ás 509 de Floridablanca (según Saavedra esto é debido a que en algúns casos había unha titularidade compartida), iso non significa que o Censo de Floridablanca non tratara con rigor os seus datos, antes ben, sin a sua aportación non teríamos una idea tan crara da composición e distribución das xurisdicciós no Antigo Réximen.
  • Como base para elaborar os mapas adxuntos utilizamos os datos do Censo de Floridablanca do ano 1785 España dividida en provincias e intendencias, y subdividida en partidos.
  • Para aclarar algunhas dudas utilizamos as Respostas Xenerales do Catrastro de Ensenada e o Diccionario de Miñano.
  • Para o país galego temos a obra de Francisco Javier Río Barja Cartografía Xurisdiccional Galicia, siglo XVIII.- Consello de Cultura Galega.
  • Para aclarar algunha duda sobre a configuración de algunha xurisdicción concreta, puden consultar o orixinal da obra de Miguel BAÑUELOS: “Descripción quasi chorografica de la población que contienen las siete provincias de Galicia.”.- Real Academia de la Historia, 1785.- Madrid.
  • Para a provincia de Ourense resultou impresdindible a obra de Olga Gallego Domínguez El catastro del marqués de la Ensenada en la provincia de Orense.- 1985.
  • Como obra de consulta necesaria para comprender a estructura da propiedade no Antiguo Réximan, en especial para a terra de Chantada, utilizóuse a obra de Ramón Villares La propiedad de la tierra en Galicia, 1500-1936.- Siglo veintiuno editores.- Madrid, 1982.
Anuncios
A %d blogueros les gusta esto: