ARZUA, TERRA DE

24-10-2017

AS XURISDICIÓNS DA TERRA DE ARZUA:

A Terra de Arzua durante o Antigo Réxime (séculos XVI-XVIII) comprendía 14 xurisdicións, con una extensión de 488 Km2. (48.800 Has.), sendo as de mayor tamaño as de Arzua, Bendaña, Mesía, Budiño e Giro da Rocha, que superaban os 50 Km2. de extensión. Na zona intermedia (entre 20 e 50 Km2.) estaban Cira, Mellid, Oines e Boente, sendo as de menos de 20 Km2. Pastor y Lardeyros, Medín, San Justo de Don Bodán, Abeancos e Bendaña del Marqués.

XURISDICCIÓN SUP. KM2
ARZUA 83
BENDAÑA 80
MESIA 74
BUDIÑO 54
GIRO DE LA ROCHA 51
CIRA 37
MELLID 25
OINES 21
BOENTE 21
PASTOR Y LARDEYROS 19
MEDIN 9
SAN JUSTO DE DON BODAN 7
ABEANCOS 6
BENDAÑA DEL MARQUES 1
TOTAL 488
Arzua_jur_diss
As xurisdicción da Terra de Arzua.

 

OS DOMINIOS SEÑORIALES DA TERRA DE ARZUA:

Arzua era na sua maior parte de dominio do clero secular, xa que este estamento acaparaba o 64% da superficie total do seo territorio na persona do Arcebispo de Santiago, seguida pola nobleza titulada (un 28%) e moita maior distancia atopábanse a fidalguía e o clero regular, que en conxunto non superban o 7%.

Como era habitual en Galicia, nas terras de Arzua tampouco atopamos terras de reguengo:

DOMINIO NUM.FELIG. SUP.KM2 %
CLERO SECULAR 41 313 64
NOBLEZA TITULADA 22 138 28
FIDALGUIA 3 30 6
CLERO REGULAR 1 7 1
TOTALES 67 488 100

No ránking de maiores posuidores figuraban en primeiro lugar o Arcebispo de Santiago, con dominio directo sobre o 64% do territorio da comarca (unhos 313 Km2.), seguido por o Conde de Altamira, cun un 23% (112 Km2). Por contra, o resto dos señores xurisdiccionales non superaban o 4% do territorio, como era o caso de Don Jaime Güiraldez, Maruqués de Bobea, etc.:

SEÑOR XURISDICCIONAL NUM.FELIG. SUP.KM2 %
ARZOBISPO DE SANTIAGO 41 313 64
CONDE DE ALTAMIRA 17 112 23
DON JAIME GÜIRALDEZ 2 21 4
MARQUES DE BOBEDA 2 19 4
DON DIEGO LEIS RIOBO 1 9 2
MONASTERIO DE SAN MARTIN 1 7 1
CONDE DE MONTERREY 2 6 1
MARQUES DE BENDAÑA 1 1 0
TOTALES 67 488 100
Arzua_sen_diss
Os señoríos xurisdiccionales na Terra de Arzua.

Como sinalamos máis arriba, o máximo e único representante do clero secular era o Arcebispo de Santiago, principal señor xurisdicional da antiga provincia de Santiago, e como neste caso, maior posuidor da terra de Arzúa. O Arcebispo de Santiago exercía o seu dominio directo sobre 41 freguesías que se estendían ao longo das xurisdicións de Bendaña, Xiro da Rocha, Melide e Mesía, e sumaban en conxunto 31.300 Has. de superficie.

O máximo representante da nobreza titulada era o conde de Altamira, que controlaba 17 freguesías das xurisdicións de Boente, Budiño e Cira, que en conxunto superaban as 11.000 Has. de superficie. Seguíalle o marqués de Boveda que controlaba xunto con Don Manuel Saco a xurisdición de Pastor e Lardeyros, que comprendía dúas freguesías e 1.900 Has. de extensión. O conde de Monterrey controlaba dúas freguesías de 600 Has. na xurisdición de Abeancos, e o marqués de Bendaña a xurisdición de Bendaña do Marqués, que comprendía a freguesía de Santa María de Bendaña, dunhas 100 Has. de superficie.

 

A fidalguía acaparaba o 6% do territorio da terra de Arzua, sendo os seus representantes Don Diego Leis Riobó e Don Jaime Güiraldez, o primeiro titular da xurisdición e freguesía de Medín, con 900 Has. de superficie, e o segundo da de Oines, con dúas freguesías e 2.100 Has.

O clero regular estaba representado polo Mosteiro de San Martín, que exercía o seu dominio sobre unhas 700 Has. na xurisdición de San Justo de Don Bodán.

FONTES:

  • Os datos sobre as xurisdicciós e señoríos de todo o territorio galego foron elaborados por min utilizando ferramentas de gestión informática  e de información geográfica (GIS) a partir do Censo de Floridablanca. Ainda que según Pegerto Saavedra (Discurso de ingreso na Real Academia Galega) os datos de Floridablanca simplifican a realidade, e cita como exemplo a “Descripción” de Miguel Bañuelos, que cifra o número de xurisdicciós para toda Galicia en 664, frente ás 509 de Floridablanca (según Saavedra esto é debido a que en algúns casos había unha titularidade compartida), iso non significa que o Censo de Floridablanca non tratara con rigor os seus datos, antes ben, sin a sua aportación non teríamos una idea tan crara da composición e distribución das xurisdicciós no Antigo Réximen.
  • Como base para elaborar os mapas adxuntos utilizamos os datos do Censo de Floridablanca do ano 1785 España dividida en provincias e intendencias, y subdividida en partidos.
  • Para aclarar algunhas dudas utilizamos as Respostas Xenerales do Catrastro de Ensenada e o Diccionario de Moñino.
  • Para o país galego temos a obra de Francisco Javier Río Barja Cartografía Xurisdiccional Galicia, siglo XVIII.- Consello de Cultura Galega.
  • Para a provincia de Ourense resultou impresdindible a obra de Olga Gallego Domínguez El catastro del marqués de la Ensenada en la provincia de Orense.- 1985.
  • Como obra de consulta necesaria para comprender a estructura da propiedade no Antiguo Réximan, en especial para a terra de Chantada, utilizóuse a obra de Ramón Villares La propiedad de la tierra en Galicia, 1500-1936.- Siglo veintiuno editores.- Madrid, 1982.

 

Anuncios
A %d blogueros les gusta esto: