Fisterra, Terra de

22-11-2017

AS XURISDICIÓNS DA TERRA DE FISTERRA:

Imos analizar aquí a Terra de Fisterra durante o Antigo Réximen (siglos XVI-XVIII). Por razóns de operatividade seleccionamos o territorio tal como se contempla na comarca moderna oficial (concellos de Muxía, Dumbría, Fisterra, Cee e Corcubión), xa que representar directamente as xurisdiccións resultaría moi complicado e difícil de comprender dada a irregularidade e dispersión do seu territorio:

Fisterra

A Terra de Fisterra estaba situada no extremo noroccidental da rexión e pertenecía á antigua provincia de Santiago. Comprendía 8  xurisdicións, que sumaban en conxunto una superficie de 340 Km2.:

XURISDICCIÓN SUP. KM2
CORCUBION 178
MORAYME Y BUJANTES 49
OZON Y BAIÑAS 32
FINISTERRE 29
VIMIANZO 28
BERDEOGAS 16
CEE 7
MUXIA 1
TOTAL 340
Fisterra_jur_diss
As xurisdiccións da Terra de Fisterra no Antiguo Réximen.

OS DOMINIOS SEÑORIALES DA TERRA DE FISTERRA:

Os principales dominios señoriales (ver señorío) da Terra da Fisterra correspondían en primeiro lugar á nobleza titulada, que ocupaba o 62% do seu territorio, en segundo lugar figuraba o clero regular, que exercía o seu dominio sobre o 24%, a continuación o clero secular co 11%, e finalmente, a fidalguía sobre o 3% restante:

DOMINIO NUM.FELIG. SUP.KM2 %
NOBLEZA TITULADA 22 212 62
CLERO REGULAR 4 81 24
CLERO SECULAR 6 37 11
HIDALGUIA 1 10 3
TOTAL 33 340 100

Os máis grandes posuidores eran o conde de Altamira co 58% do territorio, seguido por o mosteiro de San Martín de Santiago co 24%, e xa a máis distancia o arzobispo de Santiago co 9%, o conde de Amarante co 5%, Don Benito Agar co 3% e o arcediano de Trastamara co 2%:

SEÑORÍO NUM.FELIG. SUP.KM2 %
CONDE DE ALTAMIRA 21 196 58
MONASTERIO DE SAN MARTIN 4 81 24
ARZOBISPO DE SANTIAGO 5 30 9
CONDE DE AMARANTE 1 16 5
DON BENITO AGAR 1 10 3
ARCEDIANO DE TRASTAMARA 1 7 2
TOTALES 33 340 100
Fisterra_sen_diss
Os dominios señoriales na Terra de Fisterra no Antiguo Réximen.

Por estamentos, xa señalamos que a NOBLEZA TITULADA controlaba o 62% do territorio da comarca, con 212 Km2. de superpficie e 22 feligresías. Estaba representada por o conde de Altamira, señor indiscutible dista comarca, xa que controlaba o 58% do seu territorio (196 Has.), con dominio sobre as 18 feligresías da xurisdicciós de Corcubión e tres da de Vimianzo, así como por o conde de Amarante señor xurisdiccional da xurisdicción e feligresía de Berdeogas (actual concello de Dumbría), con 1.600 Has.

O CLERO REGULAR exercía a sua xurisdicción sobre o 24% do territorio de Fisterra, con unha superficie de 81Km2. e 4 feligresías, sendo o seu único representante o mosteiro de San Martín de Santiago, con dominio cobre as xurisdiccións de “Morayme y Bujante” (actuales concellos de Muxía e Dumbría), e sobre “Ozón y Baíñas” (actual concello de Muxía), con duas feligresías cada un.

O CLERO SECULAR, dono do 11% do territorio, dispoñía de 3.700 Has. e 6 feligresías, compartidas entre o arzobispo de Santiago que se quedaba co 9% (5 feligresías nas xurisdiccións de Fisterra e Muxía), e o arcediano de Trastamara co 2% restante (xurisdicción e vila de Cee).

A FIDALGUÍA controlaba sólo o 3% do territorio de Fisterra, que sumaba unha superficie de 10 Km2. (1.000 Has.), sendo o seu representante Don Benito Agar, señor da feligresía de Coucieiro na xurisdicción de Vimianzo, actual concello de Muxía.

FONTES:

  • Os datos sobre as xurisdicciós e señoríos de todo o territorio galego foron elaborados por min utilizando ferramentas de gestión informática  e de información geográfica (GIS) a partir do Censo de Floridablanca. Ainda que según Pegerto Saavedra (Discurso de ingreso na Real Academia Galega) os datos de Floridablanca simplifican a realidade, e cita como exemplo a “Descripción” de Miguel Bañuelos, que cifra o número de xurisdicciós para toda Galicia en 664, frente ás 509 de Floridablanca (según Saavedra esto é debido a que en algúns casos había unha titularidade compartida), iso non significa que o Censo de Floridablanca non tratara con rigor os seus datos, antes ben, sin a sua aportación non teríamos una idea tan crara da composición e distribución das xurisdicciós no Antigo Réximen.
  • Como base para elaborar os mapas adxuntos utilizamos os datos do Censo de Floridablanca do ano 1785 España dividida en provincias e intendencias, y subdividida en partidos.
  • Para aclarar algunhas dudas utilizamos as Respostas Xenerales do Catrastro de Ensenada e o Diccionario de Miñano.
  • Para o país galego temos a obra de Francisco Javier Río Barja Cartografía Xurisdiccional Galicia, siglo XVIII.- Consello de Cultura Galega.
  • Para aclarar algunha duda sobre a configuración de algunha xurisdicción concreta, puden consultar o orixinal da obra de Miguel BAÑUELOS: “Descripción quasi chorografica de la población que contienen las siete provincias de Galicia.”.- Real Academia de la Historia, 1785.- Madrid.
  • Para a provincia de Ourense resultou impresdindible a obra de Olga Gallego Domínguez El catastro del marqués de la Ensenada en la provincia de Orense.- 1985.
  • Como obra de consulta necesaria para comprender a estructura da propiedade no Antiguo Réximan, en especial para a terra de Chantada, utilizóuse a obra de Ramón Villares La propiedad de la tierra en Galicia, 1500-1936.- Siglo veintiuno editores.- Madrid, 1982.

 

Anuncios
A %d blogueros les gusta esto: